Pred nama je knjiga dramskih tekstova koji su do danas široj publici ostali nepoznati: ČETIRI PREDRATNE DRAME Zorice Jevremović, predviđene su za igranje na sceni. Specifičnost tematike i autorske perspektive osudili su ove komade na pozorišno nepostojanje. Od svih je izvedena jedino OJ SRBI’O NIGDE LADA NEMA, 1977, u Ateljeu 212, u režiji Ljubomira Draškića, šest godina nakon završetka komada. Pored ove, tu su i VUKODLAK IZ SAMARIJE (diplomski rad, napisan 1973) FJODOROVA DEVOJČICA, pisana krajem osamdesetih i KOPILE 1948–1968, predato KPGT-u 1987. Radnja VUKODLAKA smeštena je u prostor manastira Hilandar, treća se dešava u vreme srpsko-turskog i rusko-turskog rata 1876/77, dok se Kopile odigrava na „Dedinju, od svitanja 6. do svanuća 7.aprila 1968. godine”.1
Tematska potka sva četiri teksta pozicionirana je u nacionalnoj istoriji, ali tako da je samo inicijalno jezgro proverljivo u povesti. Autorka ne piše istorijske komade već istoriju koristi kao matricu na kojoj pretresa i ispituje antropološke specifičnosti koje su u stanju da usmere i odrede sudbinu pojedinca ili naroda u istoriji. Celokupni dramski svet je fikcionalan i na prvi pogled ideološki nekontaminiran. Sudbina ovih drama pokazuje da nije tako.
Osnovna autorkina preokupacija u ovim dramama jeste razobličavanje mitova koji su odredili sudbinu naroda koji im je podlegao. Iako svaki tekst predstavlja autonomnu celinu, nazire se svesno postavljen koncept koji Jevremovićeva potcrtava u kratkom predgovoru ovoj knjizi i koji nas tera da knjigu čitamo kao zbornik dramskih tekstova koji poseduje poetičku i idejnu homogenost.
Nacionalna mitomanija, primitivizam političkih i društvenih elita, pervertirani status crkvene zajednice i njenih članova, običajno pravo kolektiva, getoizirana egzistencija, manipulacija narodnim masama zarad ostvarenja političkih ciljeva – neuralgične su tačke nacionalnog identiteta koje je autorka detektovala kao pogubne pre više od dve decenije. Pokušaj tumačenja kolektivnih neuroza kroz dramsku igru ide u slučaju ČETIRI PREDRATNE DRAME u pravcu razobličavanja i ogoljavanja laži u koju je dobrovoljno zarobljeno naše kolektivno biće. Četiri mitološka toponima srpske nacionalne geografije (Hilandar, Kosovo i Dedinje), regresivno se, uvek iznova i sve pogubnije vraćaju u centar kolektivne svesti, određujući srpsku kolektivnu sudbinu kao pakleno hodanje u krug.
VUKODLAK IZ SAMARIJE je drama koja za mesto radnje ima Hilandar i Svetu goru. Istorijski okvir u koji je smeštena dramska radnja je napad Katalonaca na Atos, u periodu 1307/1309. Kršenje tipika i odustajanje od pravila hilandarskog igumana Danila II je zamajac neurotičnog raslojavanja i raspada manastirskog života i svesti dramskih junaka.
Radnja OJ SRBI’O NIGDE LADA NEMA dešava se u vreme stvaranja srpske države pod Milošem. U ovom komadu problematizovan je fenomen srpske društvene elite tog vremena i način ostvarenja političkih ciljeva vladara. Teritorijalno proširenje države nije rezultat diplomatske spretnosti vladara i njegovog činovničkog aparata, već je rezultat lukavog seljačkog nadmudrivanja u situaciji koja nije proizvedena inteligentnim političkim potezima, već se nametnula igrom slučaja.
FJODOROVA DEVOJČICA, drama utopije, za temu ima fantazam o Kosovu kao raskršću svih srpskih nadanja i stradanja. Tragedija pojedinca pod pritiskom istorije, raskol između onoga što se želi i onoga što je u određenoj situaciji moguće, jeste poligon raspada egzistencije.
Poslednja drama u zborniku jeste KOPILE 1948–1968, sa dedinjskom temom smeštenom u vreme beogradskih demonstracija zbog ubistva Martina Lutera Kinga. Istorijska koincidencija šestoaprilskih događaja iz 1941, Uskrsa i demonstracija, jedan je od bitnih značenjskih nivoa teksta. Bitnijim se ipak čini prostorno pozicioniranje dramske radnje.
Kao što je prva drama u knjizi tematski otvorila i raslojila jednu srpsku nacionalnu svetinju, tako je i sa KOPILETOM razorena aura dedinjske nedodirljivosti. Jedno najobičnije brdo nadomak beogradskog centra postalo je podjednako velika srpska svetinja kao Hilandar, tabuizirano mesto kojem pripadaju samo posvećeni. Između ta dva sakralna mesta egzistira nacionalna neuroza koja je eksplodirala pred kraj prošlog veka. I kao što monaška zajednica predstavlja društveni red strogo odvojen od svetovnjaka, tako i KOPILE problematizuje kastinski sistem socijalističkog režima, uspostavljen između onih koji žive na brdu i onih dole. Junaci KOPILETA su dedinjski stanovnici, deca oficira, udbaši, prerušeni žbirovi, generalski sinovi na ivici delinkvencije, studenti i radnici u Diplomatskoj koloniji. Život koji vode je život geta u koji ne dopiru tonovi spoljnjeg sveta. Zatvorenost i odvojenost, kako topografska tako i duhovna, stvara od dedinjskih stanovnika pojedince poremećenog identiteta koji se nadilazi prihvatanjem određene uloge koju igraju u svom okruženju.
Aktuelnost ovih tekstova je nesumnjiva. Demitologizacija kojom se pozabavila autorka ni do danas nije započeta u našoj realnosti. Citatnost i prenošenje likova iz jedne drame u drugu, njihovo prerušavanje, naglašavaju poetički napor da se istakne pozicija pojedinca u istoriji koja mu iznova nameće određene uloge. Ovakav koncept čini ČETIRI PREDRATNE DRAME čitljivim u svakom istorijskom trenutku. S obzirom da se one tiču prevashodno našeg kulturološkog prostora, predstavljaju i značajnu etno-antropološku studiju. Kao što je svaka od ovih drama fantazam za sebe, tako i naše nacionalno biva determinisano brojnim fantazmima i utvarama istorijskog SF-a koji (po svemu sudeći, još) ne dozvoljava rušenje predrasuda i nataloženih stereotipova.